Trong bài này
Điều kiện hoá bắt đầu từ tuổi thơ, và phần lớn đến từ chính cha mẹ, những người cũng đang sống như không-phải-mình. Theo Ra Uru Hu, hầu như mọi đứa trẻ đều bị nuôi dạy để thành Manifestor, còn chính trẻ Manifestor thì bị rèn để thành Generator. Bài này đi qua từng Type: con cần gì, điều gì làm con tổn thương, và cha mẹ có thể bắt đầu từ đâu.
Không cần dạy con Human Design để tôn trọng con
Với con nhỏ, bạn không thể cứ thế giảng giải thiết kế cho con; tuỳ tuổi, con chưa sẵn sàng để hiểu những khái niệm ấy. Nhưng cũng không cần. Toàn bộ Human Design xoay quanh việc nhận ra tính độc nhất của mỗi người, và một con người độc nhất thì xứng đáng được tôn trọng. Mỗi Type có một cách tôn trọng riêng, và cách nào cũng đơn giản đến bất ngờ.
Một điều nên biết trước: Manifestor là Type duy nhất có hai Chiến Lược, một cho tuổi thơ và một cho tuổi trưởng thành. Ba Type còn lại dùng cùng một Chiến Lược từ nhỏ tới lớn.
Trẻ Generator: hãy hỏi con
Phần lớn trẻ em sinh ra là Generator, những đứa trẻ mang sức mạnh và sức sáng tạo rất lớn, nhưng sức mạnh ấy chỉ thật sự là của con khi con phản hồi. Cả trường Generator gộp lại tạo nên sự sống trên hành tinh này, và cả thế giới mang ơn sức mạnh ấy. Theo Ra, một trong những bi kịch lớn nhất là một sức mạnh phi thường như thế lại phải chịu khổ nhiều đến vậy. Vì đứa trẻ Generator bước vào một thế giới đòi con phải thành Manifestor: phải tự khởi xướng, phải tự quyết bằng đầu óc.
Có bao nhiêu cha mẹ chịu hỏi con khi muốn con làm gì? Đa số hoặc trông đợi con làm, hoặc bảo con làm. Bị sai bảo hết lần này tới lần khác, con gặp kháng cự và thấy bực bội. Đây là khởi đầu nỗi bực bội sâu sắc của Generator: cả đời cố sống cho đạt một chuẩn mực Manifestor vốn không phải của mình. Cha mẹ không hiểu phải đối xử với con thế nào cho đúng thì vô tình chất thêm lên con nỗi bực bội ấy.
Tất cả bắt đầu từ việc hỏi. Hỏi để con có cái mà phản hồi: “Con có muốn…?”. Câu hỏi có hay không như thế cho Xương Cùng của con cơ hội lên tiếng, bằng một tiếng “ừ-hử” hay “ứ-ừ”. Ra kể ông nuôi ba người con, cả ba đều là Generator, và ông biết hỏi đi hỏi lại khó thế nào. Nhưng trước khi đến mức phải đòi hỏi, ông hỏi trước, và điều đó tạo nên khác biệt trong cuộc đời các con, cả trong tinh thần các con.
Tất cả bắt đầu từ việc hỏi. Không, tôi không viển vông đâu. Tôi là một người cha.
— Ra Uru Hu
Nếu bạn là Generator, hãy nghĩ lại tuổi thơ mình: đã bao nhiêu lần bạn thật sự được hỏi?
Trẻ Manifestor: dạy con xin phép, và đừng từ chối vô lý
Type năng lượng, gần 80% nhân loại, gồm hai quá trình. Quá trình chiếm đa số là sinh tạo: các Generator, với sức mạnh từ Xương Cùng đến qua phản hồi. Quá trình còn lại là hiển lộ, hiện thân nơi Manifestor: họ không ở đây để phản hồi mà để khởi xướng. Manifestor là Type duy nhất có thể tự mình hành động. Khi một đứa trẻ như thế chào đời giữa một thế giới mà hơn 90% ở đây để phản hồi, aura của con tự động khiến cha mẹ cảm thấy: đây là đứa trẻ mình phải kiểm soát, phải quản lý. Ra hay đùa rằng người mẹ nhìn xuống đứa con Manifestor sơ sinh và thốt lên: “Ôi thôi chết.”
Chủ đề của Manifestor là tức giận. Đây là đứa trẻ hễ bị kiểm soát là giận, và vì giận nên thường bị phạt nhiều hơn những đứa trẻ khác. Phạt kiểu nào không quan trọng; điều quan trọng là con luôn gặp kháng cự. Những ràng buộc từ nhỏ ấy là nền móng cho cơn tức giận về sau.
Điều quan trọng nhất bạn có thể dạy con Manifestor là xin phép. Một buổi sáng đẹp trời, đứa trẻ Manifestor thức dậy là mở cửa đi luôn. Về nhà, con gặp rắc rối vì không xin phép, cha mẹ siết lại, con càng giận hơn. Vì vậy hai việc phải đi cùng nhau:
- Con học hỏi xin phép trước khi làm.
- Cha mẹ không từ chối vô lý. Trời đẹp, mọi chuyện ổn, thì cho con đi chơi, miễn là con đã xin phép.
Xin phép không nhằm để con lệ thuộc vào sự cho phép. Qua đó con bắt đầu thấy rằng dù có sức mạnh tự mình hành động, con vẫn cần chú ý tới người khác và tới tác động của mình lên họ. Và thay vì gặp kháng cự, con có cơ hội thể hiện tiềm năng tự nhiên của mình. Ra lưu ý: Manifestor nào thời nhỏ không may mắn được đối xử như vậy thì lớn lên rất khó chấp nhận và sống theo Chiến Lược thông báo của người trưởng thành.
Trẻ Projector: hãy mời con một cách trang trọng
Projector chiếm khoảng 20% dân số, là Type không có năng lượng sinh tạo hay hiển lộ ổn định. Chính điều đó thành trọng tâm của cả cuộc đời họ: tìm cách tự căn chỉnh mình cho đúng với những lực sinh tạo và hiển lộ quanh mình. Khác với Type năng lượng vốn chìm trong quá trình từng khoảnh khắc của mình, vai trò của Projector rất khác, và đứa trẻ Projector cũng khác. Đứa trẻ Projector quan tâm tới những đứa trẻ khác nhiều hơn tới chính mình, và chăm chú quan sát cả cha mẹ. Toàn bộ con người Projector nằm ở khả năng nhận ra: nhận ra tính cách, thái độ, cách mọi thứ vận hành. Cách lành mạnh để dẫn dắt con là cho con những tấm gương tốt để nhìn theo.
Rèn một đứa trẻ Projector như rèn một Manifestor thì việc gì cũng thành gánh nặng. Để con một mình trong phòng và trông chờ con làm xong một loạt việc, chẳng hạn bài tập về nhà, không có nghĩa là việc nào sẽ xong. Hãy hỏi con một cách trang trọng: con có muốn có người ngồi cùng không, có cần giúp không.
Chiến Lược của Projector là chờ lời mời, dành cho những quyết định hệ trọng. Mà quyết định thời nhỏ lại để lại hậu quả rất lớn cho cả đời. Cha mẹ nào cũng muốn cho con học thêm một môn thể thao, một môn nghệ thuật, một hoạt động mình nghĩ là tốt. Với con Projector, những chuyện ấy nên đến bằng lời mời: “Con có muốn học… không?”. Được mời ra ngoài, được mời đi đây đi đó, được mời làm việc này việc kia: chính qua lời mời mà con bắt đầu phát triển kỹ năng của mình, và bạn đưa con tới với những gì tự nhiên với con. Bạn càng nhận ra đúng điều con cần rồi mời con tới với nó, con càng đáp lại lành mạnh.
Lời khuyên riêng của Ra cho cha mẹ có con Projector liên quan tới chuyện xem. Ngày nay có internet, truyền hình và đủ thứ phương tiện, và nhiều cha mẹ hạn chế rất chặt con được xem gì, xem bao nhiêu. Ra khuyên: đừng giới hạn những gì con được nhìn thấy về người khác, tất nhiên trong chừng mực hợp lý. Nhìn người khác là một phần sâu xa nhất trong sự phát triển của con; qua đó con học về cuộc sống và học xem mình muốn trở thành người thế nào.
Trẻ Reflector: đừng gây áp lực, và để ý chỗ con ở
Reflector chỉ khoảng 1% dân số, nhưng vẫn là hàng chục triệu người trên thế giới, tức là rất nhiều trẻ em. Mọi trung tâm của con đều không được xác định. Ba trung tâm mở quyết định phần lớn những gì con cần:
- Trung tâm Đầu và trung tâm Gốc mở. Đây là hai trung tâm áp lực, nên từ lúc chào đời trẻ Reflector đã cảm nhận một lượng áp lực rất lớn. Đừng gây áp lực về chuyện khi nào biết đi, biết nói, biết đọc, khi nào chơi được với bạn. Bị ép, con sẽ lao đi làm cho xong để thoát khỏi áp lực và tự làm mình kiệt sức, hoặc nghĩ mãi vào một “hố đen” để tìm ra những điều con chẳng cần tìm ra.
- Trung tâm G mở. Theo Ra, trung tâm G là một trung tâm trọng lực: chính Đơn Cực Từ trong trung tâm G giữ mình lại trong cái ảo ảnh gọi là “chính mình” và đưa mình đi dọc theo đường hình học của đời mình. Mọi thứ ở trung tâm G xoay quanh định hướng và tình yêu. Ở đúng chỗ là trải nghiệm tình yêu, là ở cùng đúng người; không ở đúng chỗ thì không thể trải nghiệm tình yêu. Điều này đúng với mọi đứa trẻ có trung tâm G mở, và với trẻ Reflector thì càng đúng. Với trẻ Reflector, chỗ là tất cả: con ngủ ở đâu, phòng con nằm đâu trong nhà, khu con sống, thành phố, đất nước.
Generator được tôn trọng khi được hỏi, Manifestor khi được dạy xin phép và không bị từ chối vô lý, Projector khi được mời trang trọng. Tôn trọng một đứa trẻ Reflector thì thường kéo theo một rủi ro lớn cho cha mẹ: đó là bảo đảm con thấy vui ở nơi mình đang ở. Nếu con không thích phòng mình, sơn lại có lẽ không phải lời giải; có lẽ phải đổi sang phòng khác. Điều này đôi khi khó cho cha mẹ, nhưng nó là cốt lõi.
Trẻ Reflector cũng không thể quyết định nhanh, vì vậy càng không được gây áp lực. Hỏi một đứa trẻ Generator muốn quà gì thì có thể hỏi ngay đêm trước. Hỏi một đứa trẻ Reflector thì nên hỏi trước ít nhất một tháng, để con có thời gian xử lý. Ra nói Reflector bị ép thì “tan rã” theo đúng nghĩa đen. Và ngay khi con đủ lớn để nói được, hãy tìm hiểu xem con có thấy mình đang ở đúng chỗ không. Ở đúng chỗ, con sẽ ở cùng đúng người và tìm được tình yêu mình cần. Theo Ra, làm cha mẹ một Reflector đang ở sai chỗ là đánh mất cơ hội có được thứ tình yêu sâu sắc nhất với con mình.
Bốn cách tôn trọng một đứa trẻ
| Type của con | Cha mẹ nên | Khi bị đối xử sai, con dễ |
|---|---|---|
| Generator | Hỏi con, để con phản hồi | bực bội |
| Manifestor | Dạy con xin phép; không từ chối vô lý | tức giận |
| Projector | Mời con trang trọng; cho con nhìn thấy người khác | cay đắng |
| Reflector | Không gây áp lực; cho con thời gian; để ý chỗ con ở | thất vọng |
Trong biểu đồ của con
- Lập BodyGraph cho con và xem Type của con. Rồi lập cho chính bạn: Type của bạn khác con ở đâu?
- Nếu con có trung tâm G mở (trẻ Reflector luôn có), để ý con thấy thế nào ở phòng mình, ở nhà, ở trường. Con có vui ở nơi mình đang ở không?
- Trong một tuần, để ý cách bạn nói với con: bao nhiêu lần bạn sai bảo, bao nhiêu lần bạn hỏi, mời, hay cho con thời gian?
- Nhìn lại tuổi thơ của chính mình theo bảng trên. Hiểu mình đã được nuôi dạy thế nào giúp bạn bớt lặp lại điều đó với con. Bài Điều Kiện Hoá Và Gỡ Điều Kiện Hoá nói rõ hơn chuyện này.
Mỗi đứa trẻ còn có những trung tâm mở, Thẩm Quyền và Profile riêng. Buổi Phân Tích Phát Triển Trẻ Em giúp cha mẹ đọc thiết kế của chính con mình: hiểu bản chất tự nhiên của con, nhận ra con cần gì thật, và nuôi con đúng với thiết kế riêng ấy.